گزارش IMF درباره سهام توکنیزه؛ تقاضای واقعی در بازاری پرنوسان
صندوق بین المللی پول میگوید آمار معاملات سهام توکنیزه، تقاضای واقعی برای دسترسی شبانه روزی به بازار و خرید کسری سهام را نشان میدهد. با این حال، این بازار هنوز کوچک، کم نقدشونده و پرنوسانتر از بازار سنتی سهام است.
براساس فصل سوم گزارش ثبات مالی جهانی اکتبر ۲۰۲۶، بیش از نیمی از معاملات سهام توکنیزه خارج از ساعات عادی فعالیت بورس آمریکا انجام شده است. حدود ۸۰ درصد معاملات نیز ارزشی کمتر از یک سهم کامل داشتهاند؛ آماری که نشان میدهد امکان معامله در تمام ساعات شبانه روز و خرید بخش کوچکی از یک سهم، فقط قابلیت فنی نیست و برای سرمایه گذاران خرد کاربرد واقعی دارد.
معاملات شبانه، بخشی از تقاضای بازار را آشکار کرده است
بازار سهام آمریکا ساعات معاملاتی مشخصی دارد، اما توکنهای مبتنی بر سهام میتوانند در پلتفرمهای رمزارزی به صورت شبانه روزی معامله شوند. این ویژگی به سرمایه گذاران مناطق زمانی دیگر اجازه میدهد هنگام تعطیلی بازار اصلی نیز به خبرها و تغییرات قیمت واکنش نشان دهند.
تحلیل IMF روی پنج مورد از نقدشوندهترین سهام توکنیزه آمریکا انجام شده و دادههای یک دوره ۳۶۵ روزه را در بر میگیرد. نتایج نشان میدهد تغییرات قیمت در ساعات تعطیلی بازار سنتی نیز حاوی اطلاعات است. بین ۸۷ تا ۹۹ درصد این تغییرات، طی پنج دقیقه نخست بازگشایی بازار اصلی در قیمت سهام سنتی منعکس شده است.
خرید کسری نیز یکی دیگر از کاربردهای مهم این محصولات است. حدود ۸۰ درصد معاملات بررسی شده کمتر از یک سهم کامل بودهاند. این ترکیب معاملاتی نشان میدهد کاربران فعلی بیشتر سرمایه گذاران خرد هستند و مشارکت سرمایه گذاران نهادی بزرگ هنوز محدود است.
اندازه بازار سهام توکنیزه همچنان محدود است
صندوق بین المللی پول ارزش بازار سهام توکنیزه را حدود ۲.۳ میلیارد دلار برآورد کرده است. بیش از ۷۰ درصد این ارزش نیز در اختیار دو پلتفرم قرار دارد؛ بنابراین بازار علاوه بر اندازه کوچک، از نظر ناشر و زیرساخت نیز تمرکز بالایی دارد.
این شرایط باعث شده بازار میان پلتفرمهای متمرکز، صرافیهای غیرمتمرکز، شبکههای زنجیره بلوکی، متولیان نگهداری دارایی و سامانههای تسویه پراکنده شود. ضعف ارتباط میان این زیرساختها میتواند اختلاف قیمت، هزینه جابهجایی و ریسک عملیاتی را افزایش دهد.
IMF میگوید سهام توکنیزه در شرایط فعلی به طور متوسط حدود ۱.۵ برابر نمونههای معامله شده در بازار سنتی نوسان دارد. نقدشوندگی این محصولات نیز پایینتر است و این ضعف در صرافیهای غیرمتمرکز بیشتر دیده میشود. معاملات شبانه روزی در دورههایی که حجم بازار پایین است، میتواند بخشی از این اختلاف نوسان را توضیح دهد.
هر توکن سهام به معنای مالکیت مستقیم نیست
یکی از مهمترین نکات گزارش، تفاوت ساختار حقوقی توکنهاست. بعضی توکنها مستقیما به عنوان سهم روی زنجیره صادر میشوند و میتوانند حقوق اقتصادی و مدیریتی سهم را منتقل کنند. در مدل امانی، توکن نشان دهنده ادعایی نسبت به سهمی است که یک متولی نگهداری میکند.
در مدلهای مصنوعی یا مبتنی بر شرکت واسط، دارنده توکن ممکن است فقط در معرض تغییرات اقتصادی سهم قرار بگیرد و مالک قانونی مستقیم آن نباشد. حق رأی، دریافت سود، امکان بازخرید و حمایت در صورت ورشکستگی ناشر یا متولی نیز به قرارداد و قوانین حوزه قضایی مربوط بستگی دارد.
بنابراین شباهت نام و قیمت یک توکن با سهام شرکت اصلی، به تنهایی مالکیت مستقیم سهم را اثبات نمیکند. سرمایه گذار باید ناشر، محل نگهداری دارایی پایه، امکان بازخرید، حقوق منتقل شده و قانون حاکم بر قرارداد را بررسی کند.
ریسک کاربران ایرانی فراتر از نوسان قیمت است
این موضوع برای کاربران ایرانی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا دسترسی آنان به سهام خارجی معمولا از طریق پلتفرمهای واسطه و خارج از شبکه کارگزاری رسمی انجام میشود. در چنین شرایطی، علاوه بر ریسک بازار، محدودیتهای احراز هویت، تحریم، مسدود شدن حساب، حوزه قضایی ناشر و امکان پیگیری حقوقی نیز مطرح است.
پیش از خرید باید مشخص شود توکن واقعا با سهم پایه پشتیبانی میشود یا فقط ابزاری برای دنبال کردن قیمت آن است. همچنین لازم است شرایط بازخرید، متولی دارایی، حق دریافت سود، امکان انتقال توکن و پیامد توقف فعالیت پلتفرم بررسی شود.
ریسک سیستمی فعلا محدود ارزیابی شده است
IMF به دلیل اندازه کوچک بازار، ریسک سیستمی سهام توکنیزه را در شرایط فعلی محدود میداند. با بزرگ شدن بازار و افزایش ارتباط آن با نظام مالی سنتی، معاملات دائمی، تسویه سریع و نقد شدن خودکار وثیقهها میتواند نوسان و فروش اجباری را در دورههای بحران تشدید کند.
صندوق بین المللی پول پیشنهاد کرده است کارایی ابزارهایی مانند توقف اضطراری معاملات، محدودیتهای نقدینگی و سازوکارهای مدیریت بازخرید در بازارهای شبانه روزی بررسی شود. شفافیت حقوق مالکیت، نظارت هماهنگ، ارتباط پذیری شبکهها و وجود داراییهای امن برای تسویه نیز از پیش نیازهای توسعه پایدار این بازار عنوان شدهاند.
در مجموع، گزارش IMF سهام توکنیزه را فناوری بیفایده یا ممنوع اعلام نمیکند. یافتههای گزارش نشان میدهد تقاضا برای معاملات شبانه روزی و مالکیت کسری وجود دارد، اما اندازه کوچک، نقدشوندگی پایین، نوسان بیشتر و تفاوت حقوقی محصولات همچنان موانع اصلی این بازار هستند.
منبع: فصل سوم گزارش ثبات مالی جهانی IMF
